In 1989 startte de Stichting met wat misschien het meest succesvolle facet van haar vele activiteiten zou worden: schoolwedstrijden. Maar, vooraf, in 1988, werd op basis van de Statuten van de Stichting een helder reglement uitgedacht en neergepend door Geert Rombaut, inspecteur Hoger Onderwijs en docent RUCA. Het voorzag in een jaarlijkse wedstrijd voor het secundair onderwijs, voorbehouden aan de leerlingen van het laatste jaar van de secundaire scholen gelegen in het arrondissement Aalst-Oudenaarde. Elk jaar beslist de Raad van Bestuur van de Stichting over het jaarthema van de wedstrijd. In de scholen zelf werd een preselectie uitgevoerd, zodat enkel de beste verhandelingen uit de deelnemende scholen anoniem werden overgemaakt. De jury, die elk jaar wisselt van samenstelling, wordt voorgezeten door een vooraanstaand expert uit de economische, sociale, juridische, politieke en universitaire sectoren of uit de wereld van de media. Vijf laureaten worden elk jaar uitverkoren. Ze krijgen elk een boekenpakket en een deel van de globale prijzenpot van 650 Euro. Het aantal deelnemers schommelde elk jaar uiteraard, van minimum 14 tot maximum 145, uit 5 tot 16 verschillende secundaire scholen. In 2002 en 2008 was het aantal deelnemers zelfs dermate hoog dat de jury telkens vijf bijkomende prijzen toekende. De proclamaties grepen plaats tijdens een academische zitting in een stad of gemeente van het arrondissement Aalst-Oudenaarde, doorgaans opgeluisterd met een muzikaal intermezzo, en met een warm welkomstwoord door de plaatselijke burgemeester.

De eerste maal, op 11 juni 1989, vormde het 16e eeuwse stadhuis van Oudenaarde het prestigieuze kader. Daarna kwamen Aalst, Geraardsbergen, Ronse, Ninove, Zottegem, Zwalm, Kluisbergen, Denderleeuw, Brakel, Haaltert, Herzele, Maarkedal, Sint-Lievens-Houtem, Lierde, Lede, Erpe-Mere, Zingem en Wortegem-Petegem aan de beurt. Hoezeer de jury’s hun taak met doorzicht vervulden moge blijken uit het feit dat ze talenten hebben onderkend op een pril moment van hun leven. Alexander De Croo, laureaat in 1993, werd nadien succesvol zakenman, partijvoorzitter, minister en vice-premier. Sarah Keymeulen, laureate in 1999 als leerlinge van het Koninklijk Technisch Atheneum te Geraardsbergen studeerde geschiedenis aan de Universiteit Gent, publiceerde uitmuntende bijdragen over Henri Pirenne en legt thans de laatste hand aan een doctoraat over deze beroemde en intrigerende historicus. Wouter Ronsijn werd in 2005 laureaat met zijn thesis aan de Universiteit Gent over ‘De moeilijke jaren 1840 in Oudenaarde’. Hij publiceerde in opdracht van het Liberaal Archief een studie over De kadasterkaarten van Popp, een sleutel tot uw lokale geschiedenis (Gent-Leuven, 2007). Hij doctoreerde in mei 2011 over Commerce and the countryside. The role of urban weekly markets in Flemish rural society, 1750-1900 met prof. dr. Eric Vanhaute als promotor.

ontstaan schoolwedstrijdenHet prestige van deze Prijs werd in hoge mate bepaald door de hoge kwaliteit en de originaliteit van de opeenvolgende thema’s, die niet enkel aangekondigd warden met een titel, maar vooral met een uitmuntend geformuleerde commentaar. De waarde van de wedstrijd werd daarenboven stevig verhoogd door de keuze van ter zake ervaren, bevoegde en bekende juryleden. De voorzitters waren zonder uitzondering prominente ervaringsdeskundigen op de meest uiteenlopende terreinen, maar dan wel telkens subtiel aangepast aan het jaarthema. Bij de keuze van de jufyleden was de Stichting bijzonder attent voor een pluralistische samenstelling. Het secretariaat van de schoolwedstrijden werd jarenlang waargenomen door Raph Demets, later opgevolgd door Geert Batteauw.

Het allereerste thema, in 1989, luidde: “Hoe ontsnap ik aan de werkloosheid?”. Het onderwerp was niet enkel perfect tijdsgebonden bovendien zette het meteen een toon die typisch mag worden genoemd voor de sociale en economische gevoeligheden van de Stichting. Dit wordt nog duidelijker wanneer we letten op het sub thema van deze prijsvraag: ‘Zal ik flexibel zijn?’. Er was zelfs een tweede keuze optie voor de deelnemers: “Is de bank er ook voor mij?”. Juryvoorzitter was de Antwerpse hoogleraar, Geert Rombauts, tevens inspecteur Hoger Onderwijs, en naast twee andere inspecteurs, figureerde vooral bedrijfsrevisor Patrick Waltniel, assistent VUB. In 1991 was “Verkeers(on)veiligheid en ik” het thema, met als hoofdvraag ‘welke verkeersopvoeding?’. Voorzitter van de jury was Hendrik De Jonge, procureur des Konings te Oudenaarden met als bijzitters Geert Machenil, directeur Internationaal Wegentransport en Christian Vanden Meerschaut van het Instituut voor Verkeersveiligheid. In 2001 stond “Mobiliteit of immobiliteit, het tijdverlies van vandaag” op de agenda, met senator Didier Ramoudt als juryvoorzitter en met als deskundige leden de Gentse Hoogleraar economie Fernand Rogiers, naast Rudi De Geeter, regiomanager NMBS, Geert Machenil, directeur Internationaal Wegtransport en Clair Ysebaert, beheerder van NMBS en Sabena.

Het recht kwam in de selectie van de wedstrijd-thema’s goed aan zijn trekken. In 1999 was het een significante ideologische test over de vraag of jonge mensen wel een accuraten kennis van de mensenrechten hadden en of ze er de verstrekkende betekenis wel van inschatten. Marc Bossuyt, rechter bij het arbitragehof, zat de jury voor met het thema “De verklaring van de rechten van de mens, vijftig jaar later”. Hij werd bijgestaan door Mieke Vandeputte, juriste bij het Centrum voor gelijke kansen, en door Ariane De Croo, toen studente VUB. Heel spannend was de prijsvraag uit 2006: “Kopiëren van muziek of film: een recht of een misdaad?”. Bevoegd juryvoorzitter werd Herman Schueremans, bekend organisator van de rockfestivals in Torhout en Werchter; hij werd deskundig bijgestaan door Ann Viaene, Europees octrooigemachtigde-directeur intellectuele eigendommen, Philip Sioen, directeur muziekacademie Zottegem, en Clair Ysebaert, voorzitter van de Participatiemaatschappij Vlaanderen. In 2007 zat de vermaarde pleiter advocaat Jef Vermassen de jury voor met het thema “Meerderjarigheid: wanneer? Om wat te doen?” en hij verwelkomde in zijn jury, naast tal van onderwijsmensen, Marc Bossuyt, rechter bij het Grondwettelijk Hof, Dominique Brocorens, vrederechter te Ronse, en de jonge Gentse advocaat Egbert Lachaert. De jury van 2009 over het thema “Nationalisme. Actieve beleving in groep van een volk of een natie” werd vanuit dezelfde logica voorgezeten door Marc Bossuyt, thans bijgestaan door expert Gents hoogleraar Rik Coolsaet, naast VRT-journalist Eric De Temmerman.

In het spoor van de ervaring van Herman De Croo als onderwijsminister waren prijsvragen rond onderwijs en pedagogische thema’s voor de hand liggend. In 1992 luidde de opgave: “Mensen, karakters vormen voormorgen”: de bedoeling was te achterhalen wat de jongeren zelf denken over de manier waarop van kinderen grote en verantwoordelijke mensen gemaakt worden. Als scheidsrechter werd Fernand Rogiers, hoogleraar economie aan de Gentse universiteit, aangezocht; hij werd bijgestaan door Denis De Keukeleire, hoogleraar Farmaceutische Wetenschappen, door Ludo Collin, toen vicaris, nu kanselier, van de Gentse bisschop, en door twee ervaren vrederechters, André De Buyst en Dirk Souffriau. Voor het thema uit 1996, “De school, rots om op te bouwen”, met de pertinente subvraag ‘ben ik na zes jaar secundair onderwijs voorbereid op wat komen zal?’, werd rector Leon de Meyer een evidente voorzitter van de jury waarin logisch plaats namen ere-directeur Rijksonderwijs René Lietar, twee inspecteurs Katholiek onderwijs Guido Roels en Guido Goedeme, Gents hoogleraar economie Fernand Roegiers en student Alexander De Croo als ervaringsdeskundige. In 1998 luidde het thema “Sport in en buiten de school”, rond de vraag of sportbeoefening op school wel onmisbaar was. Juryvoorzitter werd notaris Jean-Louis Rens. Hij werd bijgestaan door Alexis De Clercq, directeur BLOSO, Laurent De Backer, voorzitter Belgische Wielerbond, René Lietar, eredirecteur Rijksonderwijs en Guido Roels, hoofdbegeleider katholiek secundair onderwijs. In 2011 was ‘Nut of noodzaak van meertaligheid in het onderwijs” aan de orde. DE keuze van de laureaten gebreude dit keer onder leiding van auteur en Groen-politicus Luckas Vander Taellen, bijgestaan door de Gentse ere-rector Andreas De Leenheer, door inspecteurs van het vrije net (Marleen Lietar en Riet De Vos) en van het Gemeenschapsonderwijs (Raph Demets). In 2013 koos men nadrukkelijk een controversieel thema: “Tabletcomputers op school, een must?”. Het voorzitterschap wordt waargenomen door Marleen Vanderpoorten, Vlaams parlementslid en gewezen minister van Onderwijs in de Vlaamse regering; ze wordt bijgestaan door de Genste professoren baron Andreas De Leenheer (ere-rector), John Devreker en Paul Kiekens, Niels De Temmerman van de VUB, Raph Demets, ere hoofdtaalinspecteur, Marleen Lietaer en Riet De Vos, inspectrices in het katholiek secundair onderwijs, informaticus Jan Bruggeman en Corneel Blommaert, eredirecteur KA Oudenaarde.

Reeds heel vroeg waren ecologische thema’s aan de orde. In 1990 luidde het “Hoe kan ik bedrijvig zijn in mijn streek en ze toch gaaf houden”. Als juryvoorzitter fungeerde Paul Wille, gedeputeerde provincie Oost-Vlaanderen, als medeleden de burgemeesters van Aalst, Ninove, Ronse, Zottegem, Geraardsbergen en Oudenaarde. In 2003 nam men deze draad opnieuw op met het thema “Natuur en landbouw, leven, wonen en werken”, toegespitst op de vraag of natuurbescherming onverzoenbaar is met land- en tuinbouw. De voor de hand liggende voorzitter van de jury was Jacques Rousseau, voorzitter van het Landbouwkrediet, en als medeleden fungeerden Camiel Adriaens, voorzitter Algemeen boerensyndicaat, Herman Herpelinck, voorzitter Vlaamse Landmaatschappij, en Eddy Raepsaet, beheerder Regionaal Landschap Vlaamse Ardennen. In 20205 werd in deze problematiek een stap verder gezet naar ‘heeft landbouw een ecologische functie?’, met het thema “Landbouw steeds onmisbaar? Geen toekomst zonder landbouw, geen landbouw zonder toekomst”, Waarbij Luc Versele voorzitter Landbouwkrediet, fungeerde als juryvoorzitter, naast Guy De Praetere, nationaal secretaris Algemeen Boerensyndicaat, Richard Eeckhout, schepen van Landbouw in Oudenaarde, Vera De Wael, landbouwingenieur, en Hilde De Sutter, ‘schoonste boerin van Vlaanderen’. Voor het uitgesproken ecologische thema van 2008: “Is de voorziene opwarming van de aarde een ramp?”, werd terecht uitgekeken naar expert Henri Malcorps, directeur KMI Ukkel, samen met de Gentse docent Geert Batteauw en met Herman Herpelinck, voorzitter Vlaamse Landmaatschappij.

Politieke thema’s konden evenmin moeilijk worden vermeden, maar dan wel rond controversiële items. In 1993 werden de jongeren geconfronteerd met de vraag hoe ze de Europese toekomst zagen: “Europa: ons erfdeel en onze toekomst”. De voor de hand liggende juryvoorzitter was staatsminister en Europarlementslid Willy De Clercq, voormalig Europees commissaris. Naast hem fungeerde Europees parlementsleden Karel De Gucht en Marc Galle, Piet Van Brabant, voormalig redacteur bij Het Laatste Nieuws, en Oscar De Wandel, voormalig secretaris-generaal van de Nederlandse Taalunie. Het jaar erna, in 1994, was het jaar van de gemeenteverkiezingen en ook voor dit politiek gegeven wenste de Stichting de jeugd te sensibiliseren, onder het motto: “De politiek en ik”. Voor de gelegenheid trad de Gentse hoogleraar, later Vlaams volksvertegenwoordiger, Boudewijn Bouckaert op, vergezeld van Volksunie-senator Bob Van Hooland, Guido Goedeme, inspecteur katholiek onderwijs en Jan van Es, ere-studieperfect van het Atheneum in Ronse. Nog een jaar later, in 1995, werden de leerlingen van het secundair geconfronteerd met het statement “Democratie, een tere bloem”. Als juryvoorzitter fungeerde de Gentse hoogleraar Fernand Van Damme. Hij werd bijgestaan door zijn Gentse collega’s Koen Raes en Fernand Roegiers, PR-managers Dirk Snauwaert en Erik Struys, Louis De Grève, voorzitter van het Arbitragehof, en Walter Kerkhove, burgemeester van Ronse.

schoolwedstrijd herman de croo centrum 2012 1In de latere jaren werd de thematiek zo mogelijk nog nadrukkelijker controversieel. In 2002 stond op de agenda: “Stemrecht voor migranten, een aanzet tot inburgering of bekroning ervan?”. De kwestie stond toen hoog op de agenda in de politieke actualiteit en heeft zelfs geleid tot een koningsdrama tussen de liberale premier en de voorzitter van de VLD. Niemand was beter geplaatst dan Marc Bossuyt, rechter bij het Arbitragehof, om de jury in goede banen te leiden. Hij kreeg hulp van hoogleraar Fernand Rogiers, docente Bea Antrop, Guy Haaze, nationaal voorzitter Liberaal Syndicaat, Thea Van Santen, adviseur-generaal Binnenlandse Zaken, ere-senator en bedrijfsleider Lisette Nelis-Van Liedekerke en Jean-Pierre Vandermeiren en Marc De Buck, gedeputeerden van de provincie Oost-Vlaanderen. In 2004 stond “Ontwikkelingssamenwerking, alleen een kwestie van geld?” op de agenda, met de pertinente subvragen ‘kunnen enkele honderden miljoenen Europeanen weerstaan aan de druk van miljarden armen?’ en ‘Welke prioriteit: de armen van bij ons of de armen van ginder?’. Juryvoorzitter was ervaringsdeskundige Marc Verwilghen, minister van Ontwikkelingssamenwerking. Hij kreeg mede advies van VUB-hoogleraar Jules Hannes, van de Gentse hoogleraar en decaan Oswald Van Cleemput, An Peters, hoofd van de administratie Ontwikkelingssamenwerking Universiteit Gent, en Patrick Sorgeloos, specialist aquacultuur. In 2012 tenslotte ging het over “Stemrecht of stemplicht?”. De voor de hand liggende juryvoorzitter was dit keer de Gentse hoogleraar politieke wetenschappen Carl Devos, bijgestaan door de Gentse ere-rector Andreas De Leenheer, de Gentse hoogleraren Paul Kiekens en John Devreker, Alexander De Croo, toen nationaal voorzitter VLD, evenals de eerste laureate van de vorige schoolwedstrijd, Debbie Vervondel.

schoolwedstrijd herman de croo centrum 2012 2De problematiek van de media kwam merkwaardig genoeg pas in recentere jaren aan de orde. In 1997 voor het eerst met het thema “Het goede en het kwade van de media”, met suggestieve subvragen zoals ‘sensatie: vragen we er naar?”, en ‘wat met het internet?’. Juryvoorzitter was dit keer Jos Bouveroux, hoofdinspecteur bij de BRT, met medewerking van Hugo De Vrieze, hoofd interne audit BRT, Arnold Sevenoo, directeur PMS en bestuurslid regionale TV Oost-Vlaanderen, Fred Valck, van Weekbladen AZ-Plus, en Eric De Temmerman, journalist Wereldomroep. In 2000 ging het over “Mensen en communiceren: een noodzaak, maar met welke middelen vandaag?”. Niet enkel alle actuele vormen (internet, GSM, e-mail, fax) stonden centraal, ook de kwestie van privacy, menselijk contact en het overleven van boek en bibliotheek. Als voorzitter vroeg het Centrum Siegfried Bracke, toen journalist bij de BRT, vergezeld door docente Bea Antrop en professor journalist bij de BRT, Jean-Marie Marchand, inspecteur gemeenschapsonderwijs, Guido Roels, begeleider katholiek onderwijs, en Alexander De Croo toen nog consultant en als leerling aan het Atheneum van Ronse laureaat van de wedstrijd in 1993. In 2010 kwam “Digitale leven en privacy, hoe ermede omgaan?” aan de beurt, waarbij het punt van privacy en de kans op misbruik in een wereld van sociale netwerken, internet en online-diensten centraal stonden. Het Centrum had niemand minder dan gewezen premier Mark Eyskens weten te strikken als voorzitter om dit boeiende thema te begeleiden. Hij werd geholpen door Cedric De Vleeschauwer, manager Netlog, Camille Paulus, eregouverneur provincie Antwerpen, Bert Cornelis, kabinetsmedewerker, en de laureaat van 2009, Annelien Hermie.

De hoge dosis van speelse creativiteit en intellectuele verbeelding van de vele talentvolle jonge mensen konden niet enkel de toenmalige juryleden, maar kunnen ook wij, achteraf, perfect beoordelen omdat het bestuur van het Centrum het uitstekend initiatief nam om meermaals de beste bekroonde inzending integraal af te drukken in de trimestriële Nieuwsbrief van het Centrum. De lectuur van de opeenvolgende werkstukken reveleert boeiende aanwijzingen voor een aantal betekenisvolle mentaliteitswijzigingen in de leefwereld van Vlaamse jongeren tussen 1989 en 2013.